آیا آیه اکمال در عرفات نازل شده و ربطی به غدیر ندارد؟

  • 1395/06/20 - 01:59
از آنجا که تمام تلاش ابن تیمیه در کتاب «منهاج السنة» بر آن است تا به هر قیمتی شده با دلایل اقامه شده از سوی علامه حلّی در کتاب «منهاج الکرامة» مبنی بر ولایت امیرمؤمنان (علیه السّلام) مخالفت نماید، او و دیگر شاگرد مکتبش «ابن کثیر دمشقی» در مورد آیه «اکمال» با نادیده انگاشتن ابتدایی‌ترین شرایط تحقیق و گفتار علمی به روایتی...

از آنجا که تمام تلاش ابن تیمیه در کتاب «منهاج السنة» بر آن است تا به هر قیمتی شده با دلایل اقامه شده از سوی علامه حلّی در کتاب «منهاج الکرامة» مبنی بر ولایت امیرمؤمنان (علیه السّلام) مخالفت کند، او و دیگر شاگرد مکتبش «ابن کثیر دمشقی» در مورد آیه «اکمال» با نادیده انگاشتن ابتدایی‌ترین شرایط تحقیق و گفتار علمی به روایتی از کتاب بخاری استناد نموده و با اشاره به حدیث صحیح‌السندی از «ابوهریره» در کتاب تاریخ بغداد که نزول آیه «اکمال» را در 18 ذی‌حجه یعنی روز غدیر خم دانسته، با اهانت به ابوهریره گفته: هر که نزول آیه اکمال را در مورد غدیر خم بداند دروغگو و افتراء زننده است. آن‌گاه وی نیز با عمر بن خطّاب همنوا شده و بر اساس روایتی که در کتاب بخاری آمده، نزول این آیه را در روز جمعه 9 ذی‌حجه، روز عرفه دانسته است. خلاصه اشکال ابن تیمیه: «رافضی (علّامه حلّی) گفته: روایات متواتری وجود دارد که آیه ابلاغ در غدیر خم بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده...، در حالی که این مطلب، دروغی بیش نبوده و این آیه مدّت‌ها پیش از حجة‌الوداع نازل شده... هر که بگوید آیه‌ای از سوره مائده در غدیر خم نازل شده دروغگو و افترا زننده است... .»[1] همین شبهه از زبان ابن کثیر دمشقی این چنین بیان شده: «از طریق ابن عباس روایتی درباره آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ...» نقل شده که می‌گوید: «این روز به آنچه میان مردم شهرت یافته، ارتباطی ندارد...، بلکه قول صحیح آن است که آیه اکمال در روز هشتم ذی‌حجه که روز جمعه‌ای در سرزمین عرفات بوده، نازل گردیده.»[2]

پاسخ: در پاسخ این بخش از شبهه ابن تیمیه و ابن کثیر که گفته‌اند:
آیه «اکمال» در عرفات نازل شده و آن را دلیلی برای انکار نزول این آیه در غدیر دانسته‌اند، می‌گوییم:

- نزول برخی آیات در بیش از یک مناسبت؛
بر فرض هم‌چنان که در روایت کتاب بخاری به نقل از عمر بن خطّاب ادعا شده و نزول آیه «اکمال» را در سرزمین عرفه دانسته، باشد؛ این باعث انکار نزول آن در سرزمین خم نمی‌شود، چرا که برخی آیات به مناسبت‌های مختلف در زمان و مکان مختلف نازل شده. زرکشی از علمای اهل‌سنت و مورد قبول وهابیت، در کتاب «برهان» به همین موضوع اشاره کرده و می‌گوید: «گاهی آیه‌ای به سبب‌های مختلف همچون عظمت شأن یادآوری آن به هنگام تکرار سبب و یا پرهیز از فراموشی، تکرار می‌شود همانند سوره فاتحه که دو مرتبه نازل گردید یک مرتبه در مکه و بار دیگر در مدینه.»[3] نزول «سوره توحید» در دو مناسبت و دو زمان متفاوت شبیه آنچه درباره آیه «اکمال» مورد اشکال واقع شده درباره سوره «توحید» اتفاق افتاده؛ چرا که این سوره یک بار در مکه به عنوان پاسخی به مشرکان و بار دیگر در مدینه به عنوان پاسخی به یهود نازل گردیده است. حال، آیا هر یک از این دو نزول می‌تواند سبب انکار آن در جای دیگر گردد؟ چنان که در تفاسیر اهل‌سنت نیز آمده: سوره «قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ» یک بار در پاسخ مشرکان مکه و بار دیگر در پاسخ اهل‌کتاب (یهود و نصاری) در مدینه نازل شده است. [4]

- شأن نزول‌های مختلف در زمان و مکان مختلف در کتاب بخاری و مسلم؛
اگر بنا به قبول چنین اشکالی از سوی ابن تیمیه و ابن کثیر در آیه «اکمال» باشد باید این اشکال به بخاری و مسلم باشد که در بسیاری از آیات برای آن چند شأن نزول بیان می‌کنند؛ آیا این سبب می‌شود که هر یک، دیگری را انکار کند؟ به عنوان نمونه موارد متعددی در این دو کتاب هست که برای یک آیه یا سوره دو یا چند شأن نزول بیان می‌کنند؛ آیا آیت سبب می‌شود که هر یک، دیگری را انکار کند؟ به عنوان نمونه موارد متعددی در این دو کتاب هست که برای یک آیه یا سوره دو یا چند شأن نزول بیان می‌کنند؛ اما آیا این سبب می‌شود که شأن نزول هر یک، دیگری را نفی کند؟
از موارد متعدد به ذکر یک نمونه بسنده می‌کنیم:
نزول آیه «إِنَّ الَّذِینَ یَشْتَرُونَ به عهد اللّهِ...» در دو زمان و مکان مختلف؛ در کتاب بخاری و مسلم برای شأن نزول این آیه دو شأن نزول در دو مکان و زمان مختلف بیان می‌کند. درباره اشعث بن قیس به مناسبتی: «این آیه درباره من به خاطر چاهی که در زمین پسر عمویم داشتم نازل شد... .»[5] درباره شخصی دیگر به مناسبتی متفاوت: عبدالرحمن بن ابی اوفی روایت کرده: شخصی کالایی را در بازار به فروش گذارد و سوگند یاد نمود در ازای آن قیمتی پرداخته شود که هیج کس تا کنون نپرداخته و قصدش از این کار این بود که مسلمانان به این کالا رغبت نمایند؛ در این حال آیه نازل شد: «إِنَّ الَّذِینَ یَشْتَرُونَ به عهد اللّهِ وَأَیْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِیلاً [آل عمران/77] همانا کسانی که عهد خدا و قسم‌هایشان را به بهایی اندک می‌فروشند در آخرت نصیبی ندارند... .»[6]

پی‌نوشت:

[1]. منهاج السنة النبویة، ابن تیمیه، مؤسسه قرطبة، ج 7، ص 314. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[2]. منهاج السنة النبویة، ابن تیمیه، مؤسسه قرطبة، ج 7، ص 315.
[3]. البرهان فی علوم القرآن، زرکشی، دار المعرفة، بیروت، ج 1، ص 29.
[4]. البرهان فی علوم القرآن، زرکشی، دار المعرفة، بیروت، ج 1، ص 30.
[5]. صحیح بخاری، دار ابن کثیر، بیروت، ج 2، ص 831.
[6]. صحیح بخاری، دار ابن کثیر، بیروت، ج 2، ص 735.

تولیدی

دیدگاه‌ها

با سلام مطلب شما در کانال نقد و بررسی مکاتب اهل سنت و وهابیت منتشر شد. با تشکر کانال نقد و بررسی مکاتب اهل سنت و وهابیت https://telegram.me/joinchat/DImSwD7246-RUSZY-GyBmw

سلام با تشکر این مطلب در کانال https://telegram.me/terorkor منتشر شد

افزودن نظر جدید

CAPTCHA
لطفا به این سوال امنیتی پاسخ دهید.
Fill in the blank.