داروسازى و علوم طبيعى در قلمرو اسلام، پاسخ استاد زرینکوب به اسلامستیزان
پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ آنچه در ادامه میآید، چکیده و یا بهتر است بگوییم، بَُرشی از فصل 11 کتاب «کارنامه اسلام» دکتر زرینکوب است که پیرامون پیشرفت علوم طبیعی در تاریخ اسلام است. این نوشتار پاسخی روشن و صریح به یاوهگوییهای بدخواهان و کجاندیشان است. مطالعه این نوشتار به خواست خدا، راهگشای حقجویان خواهد بود.
- «(در قلمرو اسلام) در بيمارستانها انواع شربتها، حَبها، معجونها و ترياقها مورد استعمال و حاجت مدام مىبود، تعليم ادويه و نيز شناخت مفردات طبى اهميت تمام داشت. در ادويه مركبه كتاب جالينوس را حنين بن اسحق به سريانى نقل كرده بود و حبيش از سريانى به عربى. اينگونه كتب را مسلمين اقراباذين به معنى رساله مختصر مىخواندند. از آن جمله بود اقراباذين سابور بن سهل، اقراباذين رازى و اقراباذين ابن تلميذ. يك اقراباذين ديگر از آنِ طبيبى به نام ماسويه المارندى را طبيبى يهودى به لاتينى ترجمه كرده بود كه قرنها مرجع اطباء اروپايى شد و گويند همان ترجمه اساس و مبناى اروپاییها واقع گشت.»
«غافقى كه در قرن دوازدهم ميلادى كتاب خود را درباب ادويه مفرده (داروهای گیاهی) نوشت در اندلس و افريقا مدتهاى دراز به جستجو و تحقيق در نباتات (گیاهان) پرداخت. مخصوصا در شمال افريقا نباتات تازهاى كشف كرد كه آنها را به همان اسامى بومیشان خواند. مفردات ابن بيطار از حيث جامعيت و دقت چنان بوده كه از عهد ديوسقوريدس تا دوره رنسانس اروپا شايد هيچ كتابى كه با آن قابل مقايسه باشد بوجود نيامد. بدينگونه، در اسپانيا مطالعات مسلمين راجعبه نباتات نه فقط در كتاب بلكه مخصوصا در طبيعت انجام مىشد و نه تنها براى علم طب بلكه نيز براى علم فلاحت (کشاورزی) و حتى صنعت. در واقع اينجا بود كه براى اولين بار مساله مجموعه نباتات محلى (Flore Locale) مطرح شد و گردشهاى تحقيقى به قصد نبات شناسى.»
«تاثير فلاحت و تجارت مسلمين در آشناكردن اروپا با بعضى انواع اشجار و نباتات نيز قابل ذكر است. نام بعضى از اين ميوهها و اشجار در السنه اروپائى هنوز از اصل شرقى آنها حاكى است.»
«اينجا بايد خاطر نشان ساخت كه ضمن بررسى در نباتات و احوال طبيعت، مسلمين تئوریهاى جهانشناسى جالب و بديع ابداع كردند. در احوال حيوانات و نباتات با آنكه آثار آنها از قبيل كتب اصمعى، جاحظ و دميرى بيشتر جنبه لغوى و ادبى داشت باز از لحاظ علمى نيز قابل توجه بود. بعلاوه مسلمين در علم فلاحت (کشاورزی) نيز تحقيقات تازه كردهاند.»
«مساله تاثير محيط در پيدايش موجود زنده، و ضرورت انطباق موجود با محيط است در رسائل اخوان الصفا مجال بيان يافته است. هم مسعودى، مورخ معروف و هم بيرونى و ابن سينا اين نكته را هر يك به وجهى يادكردهاند كه امكان دارد بسى جاها كه امروز درياست وقتى خشك بوده است و بسى جاها كه خشكى است دريا بوده.»
«توجه به سنگوارههاى باقى مانده از موجودات دريائى (فسيل) نزد اخوان الصفا و بيرونى قابل توجه است و بدينگونه مسلمين قرنها قبل از رنسانس اروپا به اين مساله برخوردهاند. بدون شك اگر آثار بيرونى هم -مثل آثار ابن سينا و رازى- در قرون وسطى به اروپا رسيده بود اروپا خيلى زودتر به معرفت تجربى و اندازهگيرى در مسائل راجع به طبيعت رهبرى مىشد».
افزودن نظر جدید