در برخی از آیات قرآن کریم و احادیث نبوی فراوان، از شفاعت سخن به میان آمده است. لذا دیدگاه فرق و مذاهب اسلامی نسبت به این موضوع، جنبه‌ی اتفاقی و اختلافی دارد؛ مثلاً امامیه اثنی‌عشری معتقدند که پیامبر اکرم و ائمه معصومین (علیهم‌السلام) در روزی که مردم برای حسابرسی برمی‌خیزند، نسبت به مؤمنانی که بعضی از اعمال خلاف را مرتکب شده‌اند، شفاعت می‌کنند. در متون احادیث نیز دلالت دارد بر این‌که خداوند شفاعت آنان را می‌پذیرد، مثل این روایت از پیامبر که فرمودند: «ادّخرت شفاعتی لاهل الکبائر من امتی.[1] شفاعتم را برای به‌جا آورندگان کبائر از امتم ذخیره کرده‌ام.» و ازامام باقر (علیه‌السلام) نقل شده که فرمودند: «خداوند می‌فرماید: «فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ، فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً، فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.[شعراء/100] شفاعت کنندگانی برای ما وجود ندارد و نه دوست گرم و پر محبتی.» بر شفاعت دلالت دارد، زیرا دوزخیان در روز قیامت اگر شفاعت کنندگانی را نمی‌دیدند که برای کسانی‌که سزاوار عذابند، شفاعت می‌کنند و با شفاعت، آن‌ها از آتش بیرون می‌آیند، و یا پس از استحقاق عفو می‌شوند، حسرت و اندوه آن‌ها زیاد نمی‌شد و این سخنان را نمی‌گفتند، لیکن هنگامی‌که شفاعت کنندگانی را دیدند که شفاعت می‌کنند، غم و اندوه آن‌ها بزرگ می‌شود و می‌گویند: (فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ).»[2]
شیخ مفید می‌فرماید: که معتزله معتقدند که شفاعت پیامبر خدا درباره‌ی اهل طاعت است، نه گنهکاران، و او نسبت به هیچ کسی از آفریدگان که مستحق عذاب است، هرگز شفاعت نخواهد کرد.[3]
صاحب کتاب مواقف می‌گوید  که مسلمانان در مورد امکان شفاعت اتفاق نظر دارند، لیکن اختلاف آن‌ها درباره‌ی کسی است که از او شفاعت می‌شود. محدثان و اشاعره معتقدند که شفاعت برای مسلمانان اهل کبائر است و این از اعتقادات امامیه است، اما معتزله معتقدند که شفاعت برای مزید ثواب مومنانی است که مستحق بهشت هستند و اینان استدلال کرده‌اند که شفاعت، گناه گنهکاران را محو نمی‌کند، چرا که خداوند می‌فرماید: «وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ.[بقره/123] از روزی بترسید که هیچ‌کس به جای دیگری جزا نمی‌بیند و هیچ‌گونه عوضی از او قبول نمی‌شود و شفاعت او را سودی نمی‌دهد.»[4]
در نتیجه آیات و روایاتی که فریقین بر آن استدلال می‌کنند و اختلاف و یا اتفاق نظر دارند که شفاعت پیامبر اکرم و ائمه نسبت به مؤمنان است که بعضاً مرتکب گناه می‌شوند صدق می‌کند، نه گنهکارانی که مستحق عذاب از آتش هستند، مثل کافران و ... لذا اگر شفاعت شامل ایشان شود، از این جهت است که خداوند برای گرامی‌داشت پیامبر اکرم و خاندان پاکش به آن توجه کرده است و امر شفاعت را به ایشان واگذار کرده است تا جایگاه ایشان برای همگان مشخص و معلوم شود.

پی‌نوشت:

[1]. بحارالانوار، علامه مجلسی، موسسه الرساله، بیروت، لبنان، ج8 باب 21 ص30.
[2]. الفصول المختار من العیون و المحاسن، شیخ مفید، الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، قم، ایران، ص52. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[3]. اوائل الامقالات، شیخ مفید، دارالمفید، بیروت، لبنان، ص53. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[4]. المواقف، قاضی عضدالدین ایجی، شریف ا لرضی، قم، ایران، ص213.