ردیه‌ها بر نظرات ابن تیمیه و کتاب منهاج‌السنه

  • 1398/10/09 - 22:21
ابن تیمیه، از علمای سلفی است که اختلافات زیادی در بین مسلمین به خاطر او و نظرات شاذش ایجاد شده است؛ نقدها و ردیه‌های بسیاری بر عقاید و آثار او نوشته شده است؛ غیر از جریان‎های سلفی، از جمله وهابیت، که اندیشه‌های ابن‎تیمیه را مانیفست خود قرار داده‌اند، علمای مذاهب چهارگانه فقهی اهل سنت، بسیار با عقاید انحرافی او مخالفت کرده‌اند.

احمد بن عبدالحلیم، (ابن تیمیه حرّانی، ۶۶۱-۷۲۸ق)، از علمای سلفی اهل سنت و تأثیرگذار در بین مسلمین بود، تا حدی که اختلافات زیادی در بین مسلمین به خاطر او و نظرات شاذش ایجاد شده است. نقدها و ردیه‌های بسیاری بر عقاید و آثار او نوشته شده است؛ غیر از جریان‎های سلفی، از جمله وهابیت، که اندیشه‌های ابن‎تیمیه را مانیفست خود قرار داده‌اند، علمای مذاهب چهارگانه فقهی اهل سنت، بسیار با عقاید انحرافی او مخالفت کرده‌اند.
وی به عنوان شیخ الحنابله دمشق، با تدوین آثاری از جمله «العقیدة الحمویة الکبری»، اعتراض‌های گسترده‌ای را در میان علما و مردم برانگیخت. درگیری‌ها و مناظرات او با فرقه‌های مختلف ادامه داشت تا آن‌که در سال ۷۰۵ق به مصر فراخوانده شد و به دلیل آن‎چه انحرافات عقیدتی خوانده می‌شد به زندان افتاد. وی بعد از آزادی در مصر ماند و دیدگاه‌‌هایش را منتشر کرد و به همین دلیل چندین بار به زندان افتاد؛ در سال ۷۱۳ق، به دمشق بازگشت و دوباره به تبلیغ و تدریس مشغول شد و در سال‌های حضورش در دمشق نیز، به دلیل اختلاف با فقهای دیگر مذاهب، چندین بار دیگر به زندان افتاد تا در سال ۷۲۸ق در زندان قلعه دمشق وفات کرد؛ برخی از سلفیه به او گرایش پیدا کردند، ولی بسیاری از مخالفینش از عالمان اهل سنت، وی را با القابی مثل ناصبی، منحرف، زندیق و کافر نکوهش کرده‌اند.
کسانی‌که در رد عقاید انحرافی ابن تیمیه موضع گرفته، بدین شرحند:
شیخ صفی‌الدین هندی أرموی (م 715ق)؛
شیخ شهاب‌الدین بن جهبل کلابی حلبی (م 733ق)؛
قاضی کمال الدین زملکانی (م 733ق)؛
شمس الدین محمد بن احمد ذهبی (م 748ق)؛
صدرالدین مرحّل (م 750ق)
علی بن عبدالکافی سبکی (م 756ق)؛
محمد بن شاکر کتبی (م 764ق)؛
عبدالله بن اسعد یافعی (م 768ق)؛
ابوبکر حصنی دمشقی شافعی (م 829ق)؛
احمد بن حجر عسقلانی (م 852ق)؛
یوسف بن تغری اتابکی (م 874ق)؛
ابن حجر هیثمی (م 973ق)؛
ملا علی قاری حنفی (م 1016ق)؛
احمد بن محمد مکناسی (ابوالقاضی) (م 1025ق)؛
یوسف بن اسماعیل نبهانی (م 1350ق)؛
شیخ محمد کوثری مصری (م 1371ق)؛
شیخ سلامة قضاعی عزامی (م 1379ق)؛
شیخ محمد ابوزهره (م 1396ق)؛
...
برخی از علما در رد افکار و عقاید ابن تیمیه، کتاب مستقلی نگاشته‌اند که می‌توان این کتب را در این زمینه نام برد:
«المقاله المرضیّه فى الردّ على ابن تیمیه» نوشته محمد بن ابی‌بکر اخنائی؛
«الدره المضیئه فى الرد على ابن تیمیه» نوشته محمّد بن على شافعى (کمال الدین زملکانى)؛
«رساله فى الردّ على ابن تیمیّه فى التجسیم و الاستواء والجهه» نوشته شیخ شهاب الدین احمد کلابى حلبى؛
«شفاء السقام فی زیارة خیرالانام» و «الدرة المضیه فی الرد علی ابن تیمیه»، و «سیف الصقیل فى ردّ ابن تیمیّه و ابن قیّم» نوشته تقى ‏الدین سبکى؛
«دفع شبه من شبه و تمرد و نسب ذلک إلی الإمام أحمد» نوشته ابوبکر تقی الدین حصنی دمشقی؛
«شواهد الحق فی الاستغاثة بسید الخلق» نوشته نبهانی؛
«وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفى» نوشته على بن محمّد سمهودى شافعى؛
«خیر الحجّه فى الردّ على ابن تیمیه فى العقاید» نوشته احمد بن حسین بن جبریل شافعى؛
«الردّ على ابن تیمیّه» نوشته عیسى بن مسعود منکاتى؛
«الردّ على ابن تیمیّه فى الاعتقادات» نوشته محمّد حمیدالدین حنفى فرغانى؛
«ردّ على الشیخ ابن تیمیّه» نوشته شیخ نجم‏‌الدین بن ابى‌الدر بغدادى؛
«رساله فى الردّ على ابن تیمیه فى مسأله حوادث لا أوّل لها» نوشته شیخ بهاءالدین عبدالوهّاب بن عبدالرحمن اخمیمى شافعى؛
«رساله فى مسئله الزیاره فى الردّ على ابن تیمیه» نوشته محمّد بن على مازنى؛
«شرح کلمات الصوفیه أو الردّ على ابن تیمیّه» نوشته محمود غراب؛
«فتاوى الحدیثیّه» نوشته احمد بن حجر هیثمى؛
«جلاء العینین فى محاکمه الأحمدین» نوشته نعمان بن محمود آلوسى بغدادى؛
«المقالات السنیّه فى کشف ضلالات ابن تیمیّه» نوشته شیخ عبداللّه بن محمّد بن یوسف هروى؛
...

و نیز در رد کتاب منهاج السنه ابن تیمیه، این کتاب‌ها نگاشته شده است:
«رد علی ابن تیمیه»، نوشته احمد محمد شیرازی
«نجم المهتدین برجم المعتدین»، نوشته فخر بن معلم
«اکمال المنة فی نقض منهاج السنه»، نوشته حسن بن عیسی کهنوی
«شمس الحقیقه و البدایه علی اهل الضلالة و الغوایة»، نوشته احمد علی بدر
«البراهین الجلیة فی ضلال ابن تیمیه»، سید حسن صدر
«اکمال السنة فی نقض منهاج السنه»، نوشته مهدی صالح قزوینی کیشوان
«منهاج الشریعة فی الرد علی ابن تیمیه»، نوشته مهدی صالح قزوینی کیشوان
«الامامةالکبری و الخلافة العظمی فی الرد منهاج السنه»، حسن سراج قزوینی
«الانصاف فی الانتصاف لاهل الحق من الاشراف»، یکی از بزرگان هم‌عصر ابن تیمیه، در ردیف شاگردان علامه حلی.
و ...

تنظیم و تدوین

افزودن نظر جدید

CAPTCHA
لطفا به این سوال امنیتی پاسخ دهید.
Fill in the blank.