پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ آیه ولایت از آیاتی است که در شأن امیرالمومنین علی (علیه‌السلام) نازل شده است. خداوند متعال در این آیه می‌فرماید: «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ.[مائده/55] سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آن‌ها كه ايمان آورده‏‌اند؛ همان‌ها كه نماز را برپا مى‏‌دارند، و در حال ركوع، زكات مى‌‏دهند.» اکثر مفسرین اهل سنت به عنوان یکی از مصادیق «و هم راکعون» پذیرفته‌اند که آن شخص امام علی (علیه‌السلام) باشد.[1]
اما ابن تیمیه نمی‌پذیرد که امام علی (علیه‌السلام) حتی به عنوان یکی از مصادیق این آیه باشد. وی در تلاش است تا از هر طریق ممکن ثابت کند که آیه در فضیلت امام علی (علیه‌السلام) نازل نشده است.
ابن‌تیمیه در تلاشی مذبوحانه می‌گوید: «واو» در «و هم راکعون» به معنای عطف است و حالیه نمی‌باشد. زیرا اگر واو به معنای حال باشد، لازم می‌آید که صدقه دادن در رکوع، از شرایط ولایت باشد، در نتیجه غیر از علی (علیه‌السلام) هیچ کس دیگر شایستگی ولایت را نخواهد داشت.[2] بنابراین «واو» عطف بوده و واژه رکوع به معنی لغوی یعنی فروتنی و خضوع می‌باشد.
در پاسخ ابن‌تیمیه می‌گوییم:
اولاً: شأن نزول آیه بسیار گویاست که واو حالیه است.  خصوصاً آن‌که روایاتی در این باب آمده است که می‌گوید:  «... تصدق بخاتمه وهو راكع.[3] در حالی‌که در رکوع بود انگشترش را صدقه داد.» یا این روایت که پيامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) از فقيرى كه امام (علیه‌السلام) انگشترش را به او بخشيد، پرسيد: در چه حالى انگشتر را به تو داد؟ او گفت: «أعطاني وهو راكع.[4] در حال ركوع آن را به من داد.» اگر واو عطف باشد و ركوع به معنای خضوع باشد، اين امر نياز به سؤال نداشت. بنابراین معلوم است که مراد از آیه یعنی رکوع به معنای رکوع نماز است، نه رکوع به معنای خضوع.
ثانیاً: هر چند گاهی رکوع به معنای خضوع نیز آمده است ولی قرائن در این آیه به گونه‌ای است که روشن می‌کند معنای اصلی رکوع همان رکوع به معنای انحنا و خم شدن است که شکل خاصی از آن به عنوان رکن نماز قرار گرفته است. ابن فارس می‌‏نويسد: «(ركع) الراء والكاف والعين أصل واحد يدل على انحناء في الإنسان وغيره يقال ركع الرجل إذا انحنى و كل منحن راكع.[5] رکوع، يک اصل است و بر انحنا در انسان و غيرانسان دلالت دارد و زمانی می‌­شود گفت کسی رکوع کرد که منحنی شده باشد و هر چیز منحنی، راکع نامیده می­‌شود.»
با این اوصاف ابن تیمیه که نمی‌تواند فضایل حضرت علی (علیه‌السلام) را ببیند، می‌خواهد از هر طریق ممکن و با تمسک به هر روشی در فضایل امیرالمومنین علی (علیه‌السلام) خدشه وارد کند.

نویسنده: م.ج

پی‌نوشت:

[1]. فخر رازی، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احياء التراث العربي‏، 1420ق، ج12، ص383.
[2]. ابن‌تيمية حرانی، أحمد بن عبدالحليم، منهاج السنة النبوية، تحقيق: محمد رشاد سالم، مصر، مؤسسة قرطبة، 1406ق، ج2، ص30. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[3]. جصاص، أحمدأبوبكر، أحكام القرآن، تحقيق: محمد الصادق قمحاوی، بيروت، چاپ اول، دار إحياء التراث العربی، 1405ق، ج4، ص102.
[4]. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فى تفسير المأثور، قم، كتابخانه آية الله مرعشى نجفى، 1404ق، ج2، ص294.
[5]. ابن‌فارس، زكريا، معجم مقاييس اللغة، تحقيق: عبد السلام محمد هارون، بيروت، چاپ دوم، دار الجيل، 1420ق، ج2، ص434.