سهل‌‌اندیشی متصوفه در تفسیر قرآن کریم

  • 1403/06/05 - 12:49
تأویل‌گرایی افراطی از جمله انحرافاتی است که متوجه جریان تصوف بوده و این شیوه‌ تفسیری متصوفه باعث تحریف معنوی قرآن شده و باعث شده مفاهیم و پیام حقیقی آیات الهی برای مخاطبین آنها روشن نشود.
تفسیر

.

پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ متصوفه در تفسیر و تأویل آیات قرآن به‌جای استفاده از مبانی متقن عقلی و نقلی از فهم ذوقی و دلی خود استفاده می‌کنند و از ضابطۀ مشخصی تبعیت نمی‌کنند؛ آنها با سهل‌‌اندیشی که ناشی از روحیه ذوقی آنها بوده، آثاری را پدید آورده‌اند که به‌طورکلی معارف اسلامی را دگرگون کرده‌ است.

علامه طباطبایی رحمةالله‌علیه در نقد این شیوه تأویل‌‌گرایانه افراطی متصوفه در کتاب شریف «المیزان» می‌نویسد: «...اما متصوفه، به‌خاطر اشتغالشان به تفکر و سیر در باطن خلقت و اعتنایشان به آیات انفسی و بی توجهیشان به عالم ظاهر و آیات آفاقی، به‌طورکلی باب تنزیل یعنی ظاهر قرآن را رها نموده، تنها به تأویل آن پرداختند و این باعث شد که مردم در تأویل آیات قرآنی، جرئت یافته، دیگر مرز و حدی برای آن نشناسند و هر کس هر چه دلش خواست بگوید و مطالب شعری که جز در عالم خیال موطنی ندارد، بر هم بافته آیات قرآنی را با آن معنا کنند و خلاصه به هر چیزی بر هر چیزی استدلال کنند...».[1]

ابن عربی یکی از بزرگان متصوفه است که در تفسیر آیات الهی دچار آسیب تأویل‌گرایی افراطی شده و در تفسیر آیاتی که بیانگر اظهار ایمان از جانب فرعون است، قائل به این شده که توبه فرعون در آخرین لحظات زندگی مورد پذیرش خداوند قرار گرفته است و دراین‌ رابطه می‌نویسد: «فقبضه طاهراً مطهراً لیس فیه شیء من الخبث لأنه قبضه عند إیمانه، قبل أن یکتسب شیئاً من الآثام و الإسلام یَجُبُّ ما قبله. و جعله آیة علی عنایته سبحانه بمن شاء حتی لا ییأس أحد من رحمة اللَّه»؛[2] «پس خداوند او را قبض کرد طاهر و مطّهر بدون آنکه در وی پلیدی و خُبثی باشد. زیرا که او را هنگام ایمانش قبض کرد قبل از آنکه به گناهان آلوده گردد و چیزی از آثام و گناهان کسب کند و اسلام آورد، جبران می‌کند قبل را. او را نشانه‌ای بر عنایت خدا به کسانی که بخواهد قرار داد، تا اینکه کسی از رحمت خدا ناامید نشود».

این در حالی است که خداوند متعال ایمان آوردن او را در این لحظات نپذیرفته و دراین باره می‌فرماید: «وَ جاوَزنا بِبَنی اِسرائیلَ البَحرَ فَاَتبَعَهُم فِرعَونُ وَ جُنودُه بَغیاً وَ عَدواً حَتّی اِذا اَدرَکَهُ الغَرقُ قالَ آمَنتُ أَنَّهُ لا اِلهَ اِلَّا الَّذی آمَنَت بِهِ بَنو إسرائیلَ وَ اَنَا مِنَ المُسلِمین آلانَ وَ قَد عَصَیتَ قَبلُ وَ کُنتَ مِنَ المُفسِدین»؛[3] «ما بنی‌اسرائیل را از دریا گذراندیم پس فرعون و لشکر او از روی ستم و تعدّی آنها را تعقیب کردند و چون فرعون غرق‌ شدن و هلاکت خود را دریافت، گفت نیست الهی مگر آنکه بنی‌اسرائیل به او ایمان آوردند و من تسلیم فرمان او هستم (به فرعون خطاب شد) اکنون چه جای ایمان است که عمری را به نافرمانی و معصیت سپری کردی و از مفسدین بودی».

ابراهیم بن محمّد همدانی در تفسیر این آیه شریفه روایت کرده که گفت: «از علیّ بن موسی‌الرضا علیهماالسلام پرسیدم برای چه خداوند عزّوجلّ، فرعون را با اینکه ایمان آورد و به یکتائی او اقرار نمود غرق کرد؟ فرمود: برای اینکه او هنگامی که عذاب را بعینه مشاهده کرد، ایمان آورد و ایمان پس از روبرو شدن با کیفر پذیرفته نخواهد بود و این حکم خدای تعالی درباره گذشتگان و آیندگان است».[4] طبق این حدیث از امام رضا علیه‌السلام، توبه فرعون پذیرفته نشده است و فرعون با همان حالت کفر از دنیا رفته است.

در نتیجه باید توجه کرد که تأویل‌گرایی افراطی متصوفه که ناشی از سهل‌‌اندیشی آنها در معارف دینی است، خطر بزرگی برای مواریث دینی بوده و باید مطالب آنها در تفسیر آیات قرآن کریم با مبانی صحیح عقلی و حدیثی مورد سنجش قرار گیرد.

پی‌نوشت:
[1]. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چ ۲، بیروت، ۱۳۹۰ ه. ق.
[2]. محیی الدین بن عربی، فصوص‌الحکم، ۱ جلد، دار إحیاء الکتب العربیة - قاهره، چاپ: اول، ۱۹۴۶ م، ج ۱؛ ص ۲۰۱.
[3]. یونس/۹۰.
[4]. ابن بابویه، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، نشر جهان، تهران، اول، 1378ق، ج ۲؛ ص ۷۷ .

تولیدی

دیدگاه‌ها

بسم الله الرحمن الرحیم بنده به عنوان حافظ قرآن و کسی که خدای متعال منت بر سرم گذارده و هدایتم کرد و هرگز و هیچ وقت نخواهم خواست مریدی داشته باشم هنگام خواندن مطلب زیبای شما آیاتی را می خواهم در اثبات گمراهی این فرقه و افترا بستنشان به کلام خدای یگانه بیان کنم امید دارم موجبات بازگشت گمراهان از گمراهی شود به خواست خدا و چه کسی است ظالم تر از آنان که به کلام آفریدگار افترا ببندد. آیه 118 سوره بقره هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ۖ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ ۗ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ۗ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبَابِ این آیه در اثبات پاراگراف اول و دوم شما اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد. پاره‌ای از آن، آیاتِ محکمات است که مادرِ کتاب‌اند و پاره‌ای دیگر متشابهات (مانندها) هستند. پس کژدلان، متشابهات را برای فتنه‌جویی و تأویل‌گری پِیروی می‌کنند حال آنکه تأویلِ [واقعیتِ] آن را هیچ‌کس نمی‌داند مگر خداوند و ریشه‌داران در دانش گویند: ایمان آوردیم که همگی از نزدِ پروردگار ماست و یاد نمی‌کنند مگر خردمندان آیه 85 سوره غافر فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبادِهِ وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْكافِرُونَ ايمانشان براى آنها سودى نداشت آن هنگام که عذاب ما را مشاهده كردند اين سنّت خداوند است كه همواره در ميان بندگانش جارى شده، و در آن جا كافران زيانكار شدند و در اثبات این آیه می خواهم آیه 23 سوره فتح رو قرار بدم که سنت الهی هرگز تغییر نخواهد کرد: سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلًا و از اینجا می خواهم لعنت کنم اون کسی رو که به کلام پروردگار افترا می بندد و برای او از خدا تنها ضلالت و گمراهی بیشتر خواستارم و اما برای مریدان و پیروانش از خدای متعال خواستارم از تاریکی ها به سوی نور خود هدایتشان کند اگر مشیتش تعلق گیرد آیه 46 سوره غافر : النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا ۖ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ آتش است که صبح و شام بر آن عرضه می شوند، و روزی که قیامت برپا شود [ندا رسد:] فرعونیان را در سخت ترین عذاب در آورید و آیات 96 و 97 و 98 و 99 سوره هود : وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ ۖ وَمَا أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ ۖ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ وَأُتْبِعُوا فِي هَٰذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ ۚ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ همانا موسی را با نشانه های خود و برهانی روشن فرستادیم به سوی فرعون و اشراف و سرانِ [قومِ] او، ولی [آنان برای حفظ مقام و مال خود] از فرمان فرعون پیروی کردند، در حالی که فرمان فرعون راهنمای به سوی سعادت و خوشبختی نبود [فرعون] روز قیامت پیشاپیش قومش می رود، پس آنان را به آتش درمی آورد، و بد نصیب و سهمی است [آتشی] که در آن وارد می شود و در این دنیا و روز قیامت به لعنتی بدرقه شدند [و آن لعنت] بد عطیه ای است که به آنان می دهند و حالا می خوام به کسانی که این آیات را انکار می کنند بگم ویل للمکذبین و بگم که خودتان را گول نزنید خدا رو شاهد می گیرم که از تاریک ترین فرقه هایی هستین که تا به حال دیدم و به خدای متعال قسم می خورم که در ضلالت هستین و جایگاه شما دوزخ است و یاد آوری میکنم روزی رو که به بزرگان خود می گویید ما پیروی شما کردیم و شما مارا گمراه کردید و از آنان دوری میکنید تا دیر نشده بازگردید به کلام خدا که این قرآنی ست که خدا نازل کرده و مراقبش است و مطابق خود قرآن می گویم که هرگز ذره ای حتی همزه ای هم جابه جا نشده انَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ اگر بندگی غیر از خدا می کنید و به غیر از او یاری می طلبید پس لطفا یک ذره مرام و معرفت داشته باشید و دیگر سر نمازتان سوره حمد را نخوانید و صدو عن سبیل الله نباشید آیات قرآن فرقان بسیار به ذهنم آمدند اما تا همینجا بسنده می کنم امید دارم متذکر شوید ((در انتها سلام و درود فراوان می فرستم به نویسنده این مطلب و از خدا برای شما سلامتی آرزومندم و به خاطر این روشنگری که کردید برای شما بهشت برین و مقام قرب و رضای خدا را آرزومندم ))

افزودن نظر جدید

CAPTCHA
لطفا به این سوال امنیتی پاسخ دهید.
Fill in the blank.