وهابیت نام گروهکی است که قدمت آنان کمی بیش از 200 سال است؛ نام این فرقه را کمتر کسی است که در رسانه‌های مختلف (ماهواره، اینترنت، کتاب‌ها، جراید و روزنامه‌ها و...) نشنیده باشد. لذا این گروه در کنار این نام که بنیان‌گذار آن (محمد بن عبدالوهاب) است، خود را سلفی می‌خوانند، تا با این توجیه خود را پیرو سلف صالح که بهترین، و نزدیک‌ترین فهم‌ها را از شریعت داشته‌اند بدانند. اینان با این روایت از پیامبر اکرم که فرمودند: «خیر الناس قرنی ثم الذین یلونم ثم الذین یلونهم.[1] بهترین انسان‌ها در قرنی که من در آن زندگی می‌کنم به سر می‌برند، سپس قرنی که بعد از این می‌آید و نیز قرن پس از آن»، استشهاد می‌کنند.
- کلمه سلفیه، در لغت به معنای تقلید از گذشتگان، کهنه پرستی یا تقلید کورکورانه از گذشتگان است؛ لذا ابن منظور در کتاب خود این‌گونه می‌آورد: «سلف، یسلف، سلفاً، سلوفاً یعنی گذشت، می‌گذرد، گذشته و گذشتن» «والسّالف، و السلف و السّلیف و السلفه یعنی گذرنده، گروهی که در گذشته زندگی می‌کردند» و آیه شریفه: «فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلًا لِلْآخِرِينَ.[زخرف/56] و آن‌ها را پیشگامان در عذاب و عبرتی برای دیگران قرار دادیم.» از همین ماده گرفته شده است.[2]
«الاسلاف: جعل شیء سلفاً.[3] سلفی بودن یعنی چیزی را به عنوان گذشته خود قرار دادن.»
السلفیه: «بفتح السین و اللام و فی آخرها الفاء: هذه النسبه الی السلف و انتحال مذهبهم.[4] سَلَفیه، نسبتی است به گروهی از پیشینیان و پیروی از مذهب و آیین آنان.»
- در اصطلاح نام فرقه و گروهی است که با نسبت دادن روایتی به پیامبر اکرم: «خیر الناس قرنی ثم الذین یلونهم ثم الذین یلونهم.»[5] خود را پیرو سلف صالح می‌دانند. البته در پاسخ به این حدیث جعلی که اساس مذهب وهابیان سلفی را تشکیل می‌دهد، لازم است گفته شود که، اولاً: کلمه «قرن» در لغت عرب، بر خلاف اصطلاحی که امروزه مشهور و معروف گردیده، به معنای صد سال نیست، بلکه به معنای جمعیتی است که در یک زمان با یکدیگر زندگی می‌کنند و سپس جمعیت دیگری جای آنان را می‌گیرند. در قرآن هم کلمه «قرن» به همین معنا به‌کار برده شده؛ چون واژه «قرن» در قرآن هفت بار استعمال شده است و هرگز از آن «قرن» اصطلاحی یعنی صد سال اراده نشده، بلکه به معنای مردم یک زمان آمده، مثلاً به عنوان مثال خداوند می‌فرماید: «أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ...[انعام/6] آیا ندیده‌اند که پیش از آن‌ها چه مردمی را هلاک کرده‌ایم؟ مردمی که در زمین، مکنتشان داده بودیم...»
ثانیاً: اگر فرض کنیم مقصود «قرن» همان معنای یک صد سال است، باید از وهابیان پرسید چگونه می‌توان چند قرن آغازین دین اسلام را بهترین و نزدیک‌ترین قرن‌ها دانست، در حالی‌که بدترین مصیبت‌ها و جنایات، از کشتار اهل بیت پیامبر، در آن صورت گرفته است.
ثالثاً: تفرقه و تشتّت مذاهب اسلامی، در همین قرون ابتدایی دین اسلام اتفاق افتاد و تا به امروز هم، آثار شوم آن تاثیر خود را گذاشته است.
- در شرع مقدس به کسی یا کسانی، سلفی اطلاق می‌شود که در دین خود، از آثار و آراء و عقاید گذشتگان پیروی کرده و می‌کنند؛ مثلاً این‌گونه بیان شده که: «و السلف شرعاً، کل من یقلّد و یقتنی أثره فی الدین.[6] سلف، از نظر شرع به گروهی از گذشتگان گفته می‌شود که مورد تقلید قرار گرفته و از آثار و آراء آنان پیروی می‌گردد.»
در نتیجه در تعاریف وارده، آشکار می‌گردد که سلفیه از نظر لغت به معنای تقدم زمانی است و هر زمان از زمان‌های گذشته را نسبت به زمانی که در آینده می‌آید: «سلف» و نسبت به زمان قبل از خود «خلف» گویند.[7]

پی‌نوشت:

[1]. صحیح بخاری، بخاری، دار ابن کثیر، بیروت، لبنان، کتاب الشهاده باب 9، ج2 ص938 حدیث2509.
[2]. لسان العرب، ابن منظور، دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، ج6 ص330-331.
[3]. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مصطفوی، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، ایران، ج5 ص180.
[4]. دائره المعارف...، بجنوردی، انتشارات اسلام، تهران، ایران، ج3 ص273.
[5]. صحیح مسلم، مسلم نیشابوری، دار احیاء التراث العربی، بیروت ،لبنان، کتاب فضائل الصحابه، ج4 ص1963 حدیث2533.
[6]. السلفیه بین اهل السنه و الامامیه، محمد کثیری، نشر کبیر، قم، ایران، ص22.
[7]. السلفیه مرحله زمنیه مبارکه لامذهب الاسلامی، رمضان البوطی، دار الفکر، بیروت، لبنان، ص9. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.