مشروعیت بوسیدن قبور صالحان در فتاوای علمای اهل سنت

  • 1399/09/14 - 18:34
ابن تیمیه بر ممنوعیت تبرک به آثار اولیاء الهی ادعای اجماع کرده و می‌گوید: عالمان متفقند کسیکه قبر پیامبر یا قبر یکی از انبیاء و صالحان را زیارت می‌کند، نباید بر قبر دست کشیده و آن را ببوسد؛ در جواب او می‌گوییم: علمای اهل سنت، عکسِ گفته ابن تیمیه، متفقند که تبرک به قبور انبیاء و صالحان مشروع است و شواهد آن در کتب اهل سنت موجود است.

ابن تیمیه بر ممنوعیت تبرک به آثار اولیاء الهی ادعای اجماع کرده و می‌گوید: عالمان متفقند کسیکه قبر پیامبر یا قبر یکی از انبیاء و صالحان را زیارت می‌کند، نباید بر قبر دست کشیده و آن را ببوسد؛ بلکه در دنیا چیزی از جمادات نیست که بوسیدن آن مشروع باشد، غیر از حجرالاسود.
او می‌گوید: ائمه مذاهب متفقند بوسیدن و دست گذاشتن بر روی دو رکن کعبه (رکن عراقی و شامی)، دیوارهای کعبه، مقام ابراهیم، صخره بیت المقدس و قبر یکی از اولیاء سنت نیست؛ بلکه دست کشیدن بر منبر پیامبر مورد نزاع واقع شده و مالک، آن را مکروه می‌داند، چون بدعت است.[1]
در جواب به ابن‌تیمیه می‌گوییم: علمای اهل سنت، عکسِ گفته ابن تیمیه، متفقند که تبرک به قبور انبیاء و صالحان مشروع است:
احمد بن حنبل، به مشروعیت بوسیدن قبور حکم کرده است. چنانکه عبدالله بن احمد می گوید: از پدرم در مورد حکم افعال و اعمال مردی پرسیدم که به جهت تقرب به سوی خدای متعال، منبر و قبر مطهر پیامبراکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را مس می کرد و بدین سبب تبرک می جست. پدرم جواب داد: این افعال اشکالی ندارند. (ومشروع هستند.)[2]
علاوه بر احمد بن حنبل، علمای شافعی مذهب نیز قائل به جواز بوسیدن قبور صالحین بوده‌اند. سمهودی در وفاء الوفاء نقل می‌کند که محب الدین طبری با استناد به عمل علماء، قائل به مشروعیت بوسیدن قبور بوده است. سمهودی به ابن ابی‌صیف که یکی از علما شافعی مذهب مکه بوده، نیز اشاره می‌کند که وی نیز از قائلین به جواز بوسیدن قبور صالحین به‌حساب می‌آید.[3]
زرقانی مالکی نیز در شرحی که بر کتاب المواهب اللدنیه زده است می‌نویسد: اگر بوسیدن قبر پیامبراکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به قصد تبرک جستن باشد، کراهتی ندارد.[4]
در کتاب فتاوی رملی شافعی نیز چنین وارد شده است: از رملی پرسیده شد: حکم بوسیدن ضریح مقبره صالحین چیست؟ آیا کراهت دارد یا خیر؟ که این‌گونه پاسخ داد: بوسیدن ضریح مقبره صلحاء به قصد تبرک کراهتی ندارد.[5]
قاضی عیاض مالکی مذهب نیز در کتاب الشفا بتعریف حقوق المصطفی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌نویسد: تمام اماکنی که مربوط به اسلام و نزول وحی است و همه جاهایی که فرشتگان خدا نظیر جبرئیل و میکائیل (علیهماالسلام) در آن‌جا نزول و عروج کرده‌اند و نیز هرجا که تقدیس و تسبیح خدا می‌شود و خاکش منسوب به سیدالمرسلین (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است .... از اماکن ویژه‌ای هستند که شایسته است مورد تعظیم و احترام قرار بگیرند. وی می‌افزاید: تمام این اماکن باید به گونه‌ای باشند که رایحه عطر آگینش تمام آن فضا را تغییر دهد و دیوارهایش باید بوسه باران شود.[6] این‌جا ضرورت دارد این نکته تذکر داده شود که تبرک جستن به قبور صالحان، از مصادیق تعظیم ایشان است؛ بنابراین طبق سخن قاضی عیاض، امری شایسته و نیکو به‌حساب می‌آید.
سیوطی نیز در حاشیه‌ای که بر سنن نسائی نگاشته، می‌نویسد: یهود و نصاری بر قبور پیامبرانشان سجده می‌کردند، آنان را تعظیم می‌کردند، در نماز به سمت آن‌ها رو می‌کردند و آن‌ها را وثن‌هایی قرار داده بودند، به‌همین جهت رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آنان را لعنت کرد و مسلمانان را از انجام دادن مثل این افعال منع کرد. البته اینکه کسی، مسجدی را در کنار قبر انسان صالحی قرار دهد و به‌خاطر نزدیکی به او قصد تبرک داشته باشد، داخل در این وعید پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نخواهد شد.[7]
بنابراین علاوه بر اینکه مانعین بوسیدن قبور، دلیلی متقن بر منع بوسیدن قبور ارائه نکردند و اتفاقا برخلاف آن، بوسیدن قبور امری مشروع نزد بزرگان امت بوده است، پس دیدگاه وهابیت مبنی بر حرمت بوسیدن قبور، دیدگاهی مردود و ناصواب است.
بوسیدن قبور و تبرک جستن به آن قبور از امور مشروعی هستند که غیر از شواهد تاریخی، کلام بزرگان اهل سنت، شاهد مناسبی بر این ادعا به‌حساب می‌آید.
بر همین اساس، ممنوعیت تبرک جستن به قبور و بوسیدن قبور صالحان، مردود و ناصواب است، گذشته از آن‌که دلیلی متقن نیز در جهت اثبات ممنوعیت آن، وارد نشده است.

پی‌نوشت:

[1]. مجموع فتاوی، ابن تیمیه، ج۲۷، ص۴۸. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[2]. العلل ومعرفة الرجال، احمد بن حنبل، ج2، ص492.
[3]. وفاء الوفاء باخبار المصطفی، سمهودی، ج4، ص218. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[4]. شرح الزرقانی على المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیه، زرقانی، ج12، ص215. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[5]. فتاوی الرملی، رملی شافعی، ج4، ص106. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[6]. الشفاء بتعریف حقوق المصطفى، قاضی عیاض، ج‏2، ص131. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[7]. حاشیه السیوطی علی سنن النسائی، سیوطی، ج2، ص40. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.

تنظیم و تدوین

افزودن نظر جدید

CAPTCHA
لطفا به این سوال امنیتی پاسخ دهید.
Fill in the blank.