در تاریخ آمده است بعد از رحلت پیامبر اکرم، برخی از اصحاب، با دسیسه باعث شدند که خلافت به امیرالمؤمنین نرسد و باعث انحرافات زیادی در دین گردیدند؛ آن‌ها که به ابوبکر و عمر در جلسه سقیفه و بعد از آن، کمک زیادی کردند، از نظر توافق و هم‌خوانی با ایشان، به دو گروه تقسیم می‌شوند. افرادی مثل: خالد بن ولید، ابوعبیده جرّاح، عتاب بن اسید اموی، شرحبیل بن حسنه، مثنی بن حارثه شیبانی و ... طرفداران ابوبکر بودند، و مغیره، عمرو عاص، معاویه، عبدالله بن ابی‌ربیعه و ... جزو یاران عمر بن خطاب بودند؛ لذا عمر بن خطاب و هواداران او، برای رهایی از دست گروه اول، به راه‌های گوناگونی متوسل شدند و آنان را از صحنه سیاسی حذف کردند.
- مثلاً عتاب بن اسید اموی که در روز فتح مکه مسلمان شد و پیامبر او را والی مکه قرار داد و در زمان ابوبکر هم در مقام خود ابقاء گردید، در حالی‌که سن او بیش از بیست سال بود،[1] در همان روز مرگ ابوبکر، کشته شد؟! ابن اثیر می‌نویسد: اولاد و فرزندان عتاب بن اسید گفتند که عتاب روزی مُرد، که ابوبکر مرد.[2] طبری نقل می‌کند که عتاب در مکه مُرد، روزی که ابوبکر مرد و هر دو نفر مسموم شدند.[3] ابن‌عساکر می‌نویسد: ... ثابت شد که ابوبکر و دوستش، عتاب بن اسید اموی، طعام مسموم خوردند و کشته شدند.[4]
- خالد بن ولید، از خطرناک‌ترین دشمنان عمر بن خطاب بود و فرماندهی بزرگ‌ترین لشکر عراق را در دست داشت. او همان کسی است که پس از کشتن مالک بن نویره، با زور و اجبار با همسر او زنا کرد و عمر بن خطاب درخواست قتل خالد را از ابوبکر خواستار شد، ولی ابوبکر مخالفت کرد، در نتیجه وقتی عمر بن خطاب به خلافت رسید، اولین کارش، برکناری خالد بود و سپس در سال 21 هجری، خالد را در حمص کشته شد.[5]
- شرحبیل بن حسنه، جزو مهاجران به‌شمار می‌رفت؛ ابوبکر او را به فرماندهی یکی از لشکریان عراق گماشت، او از سرداران فتح عراق بود، و زمانی که عمر بن خطاب به خلافت رسید، او را برکنار کرد و سپاه او را به سه قسمت تقسیم کرد. شرحبیل به او گفت: ای خلیفه مسلمانان! آیا من ناتوان هستم یا خیانت کرده‌ام؟ عمر گفت: هیچکدام! شرحبیل گفت: پس چرا من را برکنار کردی؟ عمر گفت: در شرایطی که بهتر از تو سراغ دارم، برایم سخت است که تو را به فرماندهی سپاه بگذارم. شرحبیل گفت: ای امیرالمومنین! در بین مردم برایم عذری موجّه بیان کن، عمر بن خطاب گفت: به‌زودی چنین خواهم کرد، اگر غیر از این برخورد را داشتی، چنین نمی‌کردم.[6] او بعد از برکناری و شایعاتی که بر ضدش از طرف عمرو بن عاص پخش شد، بالاخره در شام و به همراه بلال و یارانش کشته شد.[7]
- مثنی بن حارثه شیبانی هم از فرماندهان نظامی عراق بود که با دست خط ابوبکر، به این سمت گمارده شد.[8] در زمان خلافت عمر بن خطاب برکنار شد و به جای او، ابوعبیده ثقفی منصوب شد و سعد بن ابی‌وقاص فرمانده کل شد؛ او در زمان خلافت عمر بن خطاب به قتل رسید.
- ابوعبیده جرّاح نیز که یکی از سه نفر اصلی تعیین خلیفه پیامبر در سقیفه بود، به عنوان مشاور در کنار معاویه در شام قرار گرفت که همین امر، نشانه‌ای از برکناری او، و زمینه‌سازی برای قتل وی است.
فاعتبروا یا اولی الابصار

پی‌نوشت:

[1]. الاصابه، عسقلانی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، ج2 ص451.
[2]. اسد الابه، ابن اثیر، دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، ج3 ص359.
[3]. تاریخ طبری، طبری، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت ،لبنان، ج2 ص612.
[4]. مختصر تاریخ دمشق، ابن عساکر، دارالفکر، بیروت، لبنان، ج13 ص118.
[5]. نظریات الخلیفتین، نشر کتاب، قم، ایران، شروط الولاه و ادارتهم، ج2 ص273-280. ترجمه خالد.
[6]. مختصر تاریخ دمشق، ابن عساکر، دارالفکر، بیروت، لبنان، ج10 ص290. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[7]. تهذیب الکمال، مزّی، موسسه الرساله، بیروت، لبنان، ج2 ص188.
[8]. اسد الغابه، ابن اثیر، دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، ج5 ص60.