متن مقاله
عید نوروز اولین روز هر سال شمسی مصادف با اول فروردین است. این عید، جشن و سرور ملی مردمان ایران زمین است؛ از آن‌جایی‌که تقویم قمری به علت گردش ماه‌ها در فصول سال مشکلاتی ایجاد می‌کرد، اما حمل همیشه در بهار است؛ برای مثال، اگر در قدیم می‌خواستند از کشاورزان خراج سالیانه بگیرند و مقرر می‌کردند که خراج در ذی‌قعده گرفته شود، این ماه یک زمان در پایان فصل برداشت واقع می‌شد و زمانی دیگر در آغاز کاشت؛ بنابراین، عجم تنها به سبب استیلای اعراب و نیز برای انجام تکالیف دینی، به تقویم قمری متوسل شدند، وگرنه حتی خلفای عباسی هم باج و خراج را مطابق تقویم شمسی می‌ستاندند که همان تقویم ساسانی بود، و به علت عدم دقت یا غفلت در کبیسه‌گیری خالی از اشکال نبود.
برای رفع این اشکال، در نیمه دوم سده پنجم هجری قمری، در زمان سلطنت جلال‌الدین ملکشاه سلجوقی و وزارت خواجه نظام الملک، گروهی از منجمان نامدار به سرپرستی عمر خیام نیشابوری، مأمور شدند که تقویم جدیدی را بر مبنای سال خورشیدی تنظیم کنند؛ این تقویم که به تقویم جلالی معروف است، در سال ۴۷۱ هجری قمری تنظیم شد و تا به امروز، به عنوان دقیق‌ترین تقویم جهان که هیچ‌گاه از سال حقیقی عقب نمی‌افتد و آغاز آن دقیقاً منطبق با قرار گرفتن زمین در نقطه اعتدال بهاری است، رسمیت دارد.

عید نوروز در میان فرق و مذاهب اسلامی، مورد اختلاف است که آیا مورد تعظیم و بزرگداشت قرار گیرد یا نوعی بدعت به حساب آید. علمای اهل سنت آن را به مصداق این حدیث: «من احدث فی امرنا هذا ما لیس فیه فهو ردّ.[1] کسی‌که در امر ما چیزی را به‌وجود آورد که از ما نباشد، پس آن چیز مردود و مطرود است.» بدعت می‌دانند، چرا که این عید از اعیاد باستانی محسوب می‌شود و از اعیاد اسلامی نیست، در عوض خداوند به مسلمین دو عید بزرگ اسلامی (عید قربان و عید فطر) را هدیه داده است که به تعظیم و بزرگداشت آن اقدام کنند که خیر و صلاح آنان در همین دو عید است.
ذهبی عالم بزرگ اهل سنت، نوروز را از بدعت‌های دور اسلام می‌داند، وی در کتاب خود می‌نویسد: «اما مشابهه الذمه فی المیلاد و الخمیس و النیروز فبدعه وحشه.[2] شباهت با کفار در عید میلاد و پنج شنبه -از اعیاد نصاری- و عید نوروز -از اعیاد ایرانیان- از جمله بدعت‌های دور از اسلام به‌شمار می‌رود.» لذا او با استناد به حدیثی که کل بدعت‌ها ضلالت و گمراهی است، حجت را بر اهل سنت تمام کرده و نوروز را بدعت دانسته است؛ در حالی‌که این عید در میان ایرانیان همان عمل نیکو و مورد پسند دین اسلام است که به آن سفارش فراوان شده است که کمترین آن همان دید و بازدید و صله رحم نسبت به اقوام و خویشاوندان است که نه بدعت به حساب می‌آید و نه ضلالت خواهد بود.
در نتیجه طبق دیدگاه عالمانی مانند ذهبی، اگر امروزه این‌گونه اعیاد -عید نوروز- گرفته شود، همه نوع از انواع آن یعنی سیزده بدر، چهارشنبه سوری و ... بدعت است، چرا که علت عقلایی برای آن یافت نمی‌شود و با فرهنگ مسلمانان هم‌خوانی ندارد و پیامبر اکرم هم می‌فرماید: «من تشبّه بقوم فهو منهم.[3] کسی‌که مشابهت به قومی پیدا کند، پس خودش هم از آنان به حساب می‌آید.»
در جواب به این مطالب باید گفت، اولاً: پیامبر از این عید نهی نکرده تا بدعت محسوب شود، بلکه عید بهتری را به مسلمین معرفی کرده و آن این روایت است که انکار عید نوروز در آن نشده: «عن انس رضی الله عنه قال: رسول الله المدینه و لهم یومان یلعبون فیهما فقال: ما هذا؟ قالوا کنّا نلعب فیهما فی الجاهلیه فقال رسول الله: انّ الله قد أبدلکم بهما خیراً منهما: یوم الاضحی و یوم الفطر.[4] زمانی که رسول خدا به مدینه وارد شدند، مشاهده کردند که اهل مدینه دو روز در سال را به عنوان عید اعلام کردند و در آن جشن و شادی برگزار می‌کنند که از آن‌ها پرسید این چه رسمی است؟ و آنان گفتند این روزی است که در آن در جاهلیت جشن می‌گرفتیم؛ پیامبر فرمود: خداوند بهتر از آن را به شما عطا کرده است.» بنابراین جشن ملی ممنوع نشده، بلکه اعیاد اسلامی، بهتر از آن شمرده شده است.
ثانیاً: در روایتی دیگر وارد شده است که حضرت علی (علیه‌السلام) نیز این عید را رد نکرده‌اند: «أتی علی -ع- بهدیه النیروز، فقال ما هذا؟ قالوا یا امیر المومنین الیوم النیروز فقال: اصنعوا لنا کل یوم نیروزاً.[5] برای علی (علیه‌السلام) هدیه نوروزی آوردند، فرمود: این چیست؟ گفتند: ای امیر‌مؤمنان! امروز نوروز است، فرمود هر روز ما را نوروز سازید.»
پس با نگاهی به این‌گونه روایات می‌بینیم که نه پیامبر و نه امیرالمؤمنین این جشن‌ها را انکار و ردّ نکرده‌اند، بلکه اعمال خوبی که در این ایام انجام می‌پذیرد، مثل هدیه دادن و ... را تأکید هم کرده‌اند.

پی‌نوشت:

[1]. صحیح بخاری، بخاری، دار ابن کثیر، بیروت، لبنان، کتاب الصلح، حدیث2499.
[2]. جزء فی التمسک بالسنن، ذهبی، مکتبه المعارف، ریاض، عربستان، ص49.
[3]. الدر المختار، عبدالرحمن حنفی حصکفی، دار الفکر، بیروت، لبنان، ج5 ص532.
[4]. سلسله الاحادیث الصحیحه، البانی، مکتبه المعارف، ریاض، عربستان، ج5، ص34، ح2021. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
المستدرک، حاکم نیشابوری، ج1، ص434. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.
[5]. من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، دار الاضواء، بیروت، لبنان، ج3 ص300. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.