در زمان حکومت معاویه بود که نشر احادیث جعلی با شدت هر چه تمام‌تر صورت گرفت؛ او به حاکمان تحت امرش دستور داد تا کسانی‌که احادیث جعلی برای خلفا و برخی صحابه بیان می‌کنند، هدایا و پاداش‌های فراوانی در نظر گرفته شود و هر فضیلتی که برای اهل بیت پیامبر وارد شده، به مثل آن و یا مشابه آن برای دیگران وضع گردد، و مردم هم برای رسیدن به متاع ناچیز دنیایی به تکاپو افتادند تا از این بهره‌ی ناچیز معاویه استفاده وافر ببرند، پس با تهمت و افتراء و جسارت به ساحت مقدس پیامبر اسلام، از قول حضرت روایاتی را ذکر کردند که دوستداران واقعی اهل بیت که هیچ، بلکه مخالفین هم صدای ناله و فریادشان بلند گردید؛ لذا آنان برخی احادیث جعلی و ساختگی را ردّ و تخطئه کردند که از جمله آن احادیث «حدیث برگزیده شدن روح ابوبکر بر سایر ارواح» است.
ابن جوزی در کتاب «الموضوعات» این حدیث را می‌آورد؛ او کسی است که شهرت در نقادی اخبار و روایات غامض دارد و اهل‌سنت توجه ویژه‌ای نسبت به این شخص دارند؛ ساختگی بودن حدیث بدین‌گونه است: «اخبرنا ابو منصور قزّار، عن ابوبکر احمد بن علی بن ثابت خطیب، عن ... انس بن مالک عن عایشه: قالت...[1] عایشه گفت در شبی که از بین زوجات رسول خدا، آن شب حق و سهمیه من بود که با پیامبر باشیم به حضرت عرضه داشتم یا رسول الله آیا من نزد تو از سایر زن‌هایت مکرم‌تر نیستم؟ فرمود آری هستی، عرضه داشتم مرا به کلامی درباره فضیلت پدرم ابوبکر حدیث کن، حضرت فرمود: ‌جبرئیل برایم چنین حدیث کرد که زمانی که خداوند ارواح را خلق فرمود، روح ابوبکر را از میان آنان برگزید و خاک آن را از بهشت و آب آن را از چشمه حیوان قرار داد و برای ابوبکر خانه وسیع از درّ سفید مهیا کرد که اتاق‌های آن از طلا و نقره سفید است.
خداوند به جلالش قسم یاد کرد که حسنه‌ای را از او نگیرد و درباره گناهی از او نپرسد و من ضمانت کرده‌ام، که این خدا هم ضمانت فرموده و بر خود لازم کرده که قبر کسی جز قبر ابوبکر در کنار قبر من نباشد و در عالم قبر جز او هم‌دم و مونس من نباشد و نیز غیر از او کس دیگری خلیفه بر امتم بعد از من نباشد؛ ای عایشه! جبرئیل و میکائیل بر این امر با من بیعت کرده‌اند و خلافت ابوبکر در پرچمی سفید و مهر گردیده، بسته شده است ... عایشه می‌گوید بین دو دیدگان آن حضرت را بوسیدم، پس فرمود کافی است تو را ای عایشه! ...»
علاوه بر رد مضامین این حدیث که دچار اشکالات فراوان است، در رد سلسله سند این حدیث، نظر بزرگان اهل سنت این‌گونه است:
ـ خطیب بغدادی می‌گوید این حدیث ثابت نیست.[2]
ـ ذهبی می‌گوید: خطیب بغدادی افراد سلسله سند این حدیث را مورد وثوق می‌داند، مگر هارون قطّان و این حدیث دارای سند دیگری هم هست که آن نیز باطل است.[3]
ـ فیروزآبادی می‌گوید: جعلی بودن و دروغ بودن این حدیث از بدیهیات و مسلمات عقل است.[4]
ـ شوکانی می‌گوید: این خبر از جعلیات است.[5]
ـ ابن عراق می‌گوید: این حدیث جعلی است و اسناد آن باطل و مردود است.[6]
عبدالحق دهلوی در شرح کتاب «سفر السعاده» فیروزآبادی، در عبارت طولانی در توضیح حدیث فوق می‌گوید: «امثال این احادیث، از مفتریاتی است که بطلان آن عقلاً بدیهی است؛ احادیث صحیح در فضل او بسیار است، و احادیث حسن و ضعیف نیز بی‌شمار، و احادیثی که حکم به جعلی بودن آن کرده‌اند؛ امثال این احادیث، از آن‌جا که لازمه‌اش فضل بر تمام خلایق، ازجمله انبیاء و غیر آنان است، یا مساوات در رتبه ابوبکر را با پیامبر می‌رساند، یا از دایره عقل و عادت خارج است، از موضوعات و جعلیات است. ... (سپس درباره حدیث فوق الذکر می‌گوید:) خطیب بغدادی حکم به بطلان این حدیث کرده و در تلخیص الموضوعات آمده که این حدیث از قبیح‌ترین دروغ‌ها است.»[7]
در نتیجه آن‌چه واضح است این است که عده‌ای از عالمان بزرگ اهل سنت و نقادان این فن که از پیروان مکتب خلفای راشدین هستند، حکم به جعلی بودن این خبر داده‌اند.

پی‌نوشت:

[1]. الموضوعات، ابن جوزی، دار الکتب العلمیه، بیروت، لبنان، ج 1، ص 230.
[2]. تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، دار الکتب العلمیه، بیروت، لبنان، ج 14 ص 35 رقم 7380.
[3]. میزان الاعتدال، ذهبی، دار الکتب العلمیه، بیروت، لبنان، ج 7، ص 59 رقم 9156.
[4]. سفر السعاده، فیروز آبادی، دار القلم، بیروت، لبنان، ص 280.
[5]. الفوائد المجموعه...، شوکانی، دار الکتب العلمیه، بیروت، لبنان، 331.
[6]. تنزیه الشریعه... ، ابن العراق الکنانی، دار الکتب العلمیه، بیروت، لبنان، ج 1 ص 342.
[7]. شرح سفر السعاده، عبدالحق دهلوی، ص377. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.