تکفیر عوامل گوناگونی دارد که جهل و نادانی به آیات و روایات مختلف، از پیامبر اکرم و ائمه معصومین (علیهم‌السلام) و هم‌چنین عدم فهم نظرات و دیدگاه‌های علماء و دانشمندان صاحب‌نظر در هر مذهبی، باعث گردیده که سلفیان تکفیری هر کسی را که هم عقیده با ایشان نیستند را تکفیر کرده و حکم به قتل او دهند و آن را به اجرا گذارند. البته ‌نداشتن علم کافی و برداشت سلیقه‌ای و ناقص و اکتفاء به کتاب و سنت، بدون آن‌که ابزار لازم برای رسیدن به این درجه را به‌دست آورده باشد و از افکار بزرگان دین استفاده کنند، خود عاملی دیگری در رسیدن به فکر تکفیری افراطی است که این هم نوعی جهل و نادانی ایشان را می‌رساند. لذا وقتی به دیدگاه‌های عالمان سنی مراجعه می‌کنیم در مورد تکفیر به این نکته اشاره می‌کنند.
ابوحامد غزالی می‌گوید: «و المبادرة الی تاتکفیر انّما تغلب علی اطباع من یغلب علیهم الجهل.[1] مبادرت کردن به تکفیر، غلبه بر طبع‌هایی دارد که جهل بر آن‌ها حاکم است.» و نیز می‌نویسد: «فاذا رایت الفقیه الذی بضاعته الفقه یخوض فی التکفیر و التضلیل فاعرض عنه و لاتشغل به قلبک و لسانک، فانّ التحدی بالعلوم غریزة بالطبع، لایصبر عنه الجهّال، ولاجله کثر الخلاف بین الناس.[2] هرگاه مشاهده کردی که فقیهی که بضاعتش تنها فقه است، در تکفیر و نسبت گمراهی دادن به مردم فرو رفته، از او روی گردان باش و قلب و زبان خود را به او مشغول نکن، زیرا مبارزه طلبی با علوم، غریزی طبع است و جاهلان نادان بر آن صبر و تحمل ندارند و به این جهت اختلاف بین مردم بسیار است.»
و محمد بن علوی مالکی می‌نویسد که گفت: «من اعظم الفتن التی بلینا بها ممّن یدعی السلفیه، و هم ابعد الناس عن حقائقها و آدابها ما یظهر علی الساحة الیوم من کتب و محاظرات تشغل الناس و اکثرهم من العوام، تشغلهم بمباحث عویصه و مشکله فی العقیده، مباحث زلت فیها الاقدام، و ضلت فیها الافهام، و ما ثبت فیها الاّ الائمه الاعلام...[3] از بزرگ‌ترین فتنه‌ها که به آن مبتلا شده‌ایم، کسانی هستند که ادعای سلفی‌گری دارند، در حالی‌که دورترین مردم از حقائق و آداب سلفیت هستند. چیزی که امروزه در جامعه از کتاب‌ها و سخنرانی‌ها ظاهر شده و مردم را که بیشترشان عامی و جاهلند، به خود مشغول کرده و به مباحث مشکل و مشکلاتی در عقیده گرفتارند، مباحث است که قدم‌ها در آن به خطاء و لغزش افتاده و فهم‌ها در آن گمراه شده و به جز پیشوایان بلند مرتبه در آن ثابت قدم نبوده‌اند...»
در نتیجه این جهل و نادانی است که وقتی در جامعه اسلامی با آگاهی دادن زدوده نشود و درک و فهم و شعور افراد حداقل به تکامل نصفی نرسد باید شاهد قتل و جنایات مختلف در میان مسلمانان نسبت به یکدیگر باشیم.

پی‌نوشت:

[1]. فیصل التفرقه بین الاسلام و الزندقه، ابوحامد غزالی، بی‌نا، بی‌تا، ص90.
[2]. همان، ص95.
[3]. التحذیر من المجازفه بالتکفیر، محمد بن علوی مالکی، دار جوامع الکلم، قاهره، مصر، ص52. جهت مشاهده تصویر کتاب کلیک کنید.