تا كنون با واقعيتى به نام روح كه ماوراى بدن است آشنا شديم.

آنچه گفتيم، يك رشته دلايل تجربى «همه فهم» در اثبات تجرد روح بود كه مى تواند براى غالب افراد، يقين آفرين باشد. هم اكنون براى تكميل مطلب، لازم است به نهضت علمى اى كه در اواخر قرن نوزدهم براى انسان شناسى آغاز شد، اشاره اى كنيم تا همگامى علوم تجربى و فلسفى روشن شود، سپس به بيان داورى هاى قرآن بپردازيم.

در سال 1882 ميلادى جمعى به نام «جميعت بررسيهاى روحى» به رياست استاد «جوميك» استاد دانشگاه «كمبريج» كه از متفكران انگليسى بود تشكيل شد.

اعضاى اين جمعيت عبارت بودند از: «اوليوردلوچ» (كه به «داروين علوم طبيعى» لقب يافته است(1))، «ويليام كروكس» شيمى دان بزرگ انگليسى و «فردريك ميرس» و «هورسن» اساتيد دانشگاه «هاروارد» امريكا، «هيزلوپ» استاد دانشگاه «كلمبيا»، و دانشمندان بزرگ ديگرى مانند «عارمى»و «باربت» و «بورمور»و «شارل پيشيه» استاد دانشگاه طب، و رياضى دان بزرگ «كاميل فلاماريون» ستاره شناس فرانسوى و....

اين گروه روى مباحث روحى مطالعه كرده و به تأليف آثار علمى پرداختند، چندانكه در طول مدتى حدود45 سال، پنجاه جلد كتاب بزرگ از طرف آنان در باره موضوع فوق نگاشته شد و بسيارى از مسائل به كمك آنها حل گرديد.

در حقيقت، پروردگار بزرگ در اين عصر دريچه اى از علم به روى بشريت گشود و ثابت شد كه انسان داراى روحى است كه مى تواند، بدون احتياج به بدن، به زندگى و فعاليت مستقل بپردازد.(2)

علم اسپريتيسم(Spritisme)يا ارتباط با ارواح كه در همين قرن پى ريزى شد، پرده از روى جهان ديگر برداشت و به انسان امكان داد كه به نوعى، با آن جهان ارتباط برقرار كند.

از معلومات وحقايقى كه از ناحيه ارواح در جلسات احضار روح براى دانشمندان كشف و مشاهده شد مى توان نتيجه گرفت كه انسان، در ماوراى اين بدن، داراى روحى مستقل است كه هرگزبا مرگ از بين نمى رود و ارتباط ارواح مردگان با ساكنين زمين، بهترين دليل بر استقلال و بقاى روح، و توانمندى بيشتر آنها بر بسيارى از كارها به اذن خداوند است.(3)

اين حركت، كه هنوز هم در غرب ادامه دارد، مى تواند براى اشخاص ديرباور يا كسانى كه غالباً چشم به دستاوردهاى غرب دوخته اند، اطمينان آفرين باشد.

اينك، پس از بيان دلايل فلسفى واشاره به تحقيقات علمى روز، نوبت آن است كه با داورى قرآن نيز درباره واقعيت انسان آشنا شويم.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1 . در برابر داروين معروف كه استاد تاريخ طبيعى بود.
2 . دايرة المعارف، فريد وجدى، ماده «وحى» و ماده «روح».
3 . رك: كتاب «عالم پس از مرگ»، اثر لئون دنى، ص78ـ 82.نقل سخنان فوق از دانشمندان مزبور، به منظور تأييد اصل مطلب آنان است نه تصديق كليه گزارشها و داوريهايشان در امر ايجاد ارتباط با ارواح، يا به تعبير رايج: «احضار ارواح».
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------