پیدایش اهل حق

یکی از شخصیت‌های متاخر در فرقه اهل حق که بسیار مورد توجه و احترام است "شیخ امیر قزوینه" است که در قرن دوازدهم هجری در روستای قزوینه در شهرستان کنگاور در گذشت. از شیخ امیر دفتری حاوی عقاید باطل اهل حق به جای مانده است.

همانطور که مشهور است، عقاید آیین یارسان دنباله عقاید غالیان است که تحت تاثیر پاره ای از باورها و اعتقادات ادیان باستانی بوده، در طول قرون گذشته با تغییر و تحولاتی به شکل امروزی درآمده است. این نوشتار تاکید دارد که سنگ زیرین ساختار مجموعه عقاید و اصول تشکیلات سازمان آیین یارسان براساس "ظهورات ذات"، "حلول"، "تناسخ" می باشد.

درباره تاریخ پیدایش فرقه‌های اهل حق اختلاف‌نظر وجود دارد و دراین‌باره مدارک مستندی در دست نیست. در کتاب‌های قدیمی که تا قرن پنجم نگاشته شده، نامی از اهل حق دیده نمی‌شود. اگر ملاک اهل حق بودن را صرفاً غلو درباره امام علی (علیه‌السلام) بدانیم در این صورت، تاریخ پیدایش این فرقه به زمان امام علی (علیه‌السلام) می‌رسد زیرا در زمان آن حضرت...

درباره اینکه مؤسس اهل حق چه کسی است، میان همگان اختلاف است. برخی مؤسس اهل حق را بنيامين (جبرئیل) می‌دانند و برخی دیگر نصیر را مؤسس اهل حق می‌دانند و برخی دیگر، بهلول ماهی را و برخی نيز بابا خوشین لرستانی و عده زیادی مؤسس این فرقه را سلطان اسحاق می‌دانند. در این مقاله سعی شده درباره بنیامین و نصیر...

فرقه اهل حق چنان منشأ خود را گم کرده است که هر مسلکی آن را از خود دانسته و حتی برخی از رهبران اهل حق هم خود را گاهی مسلمان و گاه دارای دینی جدا از اسلام معرفی می‌کنند که در اینجا نمونه ای از این اقوال را می‌آوریم. ابن عبری، نصیریه را فرقه شیعه غالی ذکر می‌کند. و ارنست رنان نصیریه را مصغر نصارا (مسیحیان کوچک) می‌داند. مورخان معاصر...

به عقیده برخی فرقه اهل‌حق به دلیل باطنی بودن عقایدشان، داشتن سبیل، خانقاه، عقیده به حلول و تناسخ و ساقط دانستن تکلیف، مرید و مراد داشتن و ذکر که از خصوصیات فرقه صوفیه است را می‌توان یکی از این فرقه‌ها محسوب نمود که با استفاده از تقیه تا کنون وجود خود را حفظ کرده‌اند. لذا به عقیده قائلین به تشابه فرقه اهل‌حق به صوفیه، قبل از پرداختن...

به عقیده برخی صوفیه تعصب به دین خاصی ندارند، چنان‌چه در قرن حاضر نیز نویسندگانی نظیر جبران خلیل و جرج جرداق مسیحی نیز با آن‌که امام علی(علیه السلام) را ستوده‌اند، ولی عقیده دارند که انسان به دین خاصی ملزم نیست و هر دینی داشته باشی کافی است، لذا بر دین مسیحیت باقی مانده‌اند. شهید مطهری آیه زیر را به عنوان دلیل باطل بودن این عقیده آورده...

در مورد تاریخ پیدایش فرقه اهل‌حق مطلب مستند و استواری در کتب تاریخ ملل و نحل در دست نیست. با این حال برخی نویسندگان هوادار یا متمایل به این فرقه برآنند که تاریخ پیدایش این فرقه به قرن دوم باز می‌گردد و در قرن هفتم و هشتم هجری تجدید حیات یافته است. لیکن به گواهی بزرگان اهل‌حق ادعای تاریخ دقیقی برای ظهور این فرقه ادعایی کذب و بدون استناد به منبعی قابل اعتناست...

از مجموعه کتاب‌های مهم در فرقه اهل‌حق، از نامه "سرانجام" می‌توان نام برد. به مجموعه کتاب‌ها و رساله‌های دینی اهل‌حق که در قرن هشتم هجری قمری توسط سلطان اسحاق و یارانش به رشته تحریر در آمده، کلام یا خزانه یا سرانجام گویند. اهل‌حق دفترهای خود را از دیگران مخفی نگاه می‌دارند. از نظر ایشان این دفترها به زبان اشاره نوشته شده و کسی نمی‌تواند این زبان را...

بنا به شواهد و قرائن موجود در اهل‌حق، ساماندهی اهل‌حق از اقدامات سلطان اسحاق نبوده است. بلکه بعدها توسط پیروان کاردان اهل‌حق، با استفاده از مقبولیت عام سلطان اسحاق ...

بنا بر روایات اهل‌حق شیخ زاهد گیلانی به مرید خود شیخ صفی الدین اردبیلی فرمان داده است تا از محضر سلطان اسحاق نیز استفاده برد. داستان‌هایی درباره ارتباط سلطان و شیخ صفی در بین اهل‌حق رواج دارد...

از تاثيرگذاران فرقه اهل‌حق دراويش هستند. از متون اهل‌حق برمی‌آید که بنیانگذاران اين فرقه نخستین بار در کوهستان‌های مناطق لک نشین و کرد نشین در شمال استان لرستان و در استان کرمانشاه ظهور کرده‌اند. آنها زندگی درویشانه‌ای داشته و خود را قلندر می‌نامیده‌اند، گویا این جماعت درویش آلات موسیقی با خود داشته و ذکر حق را از آن می‌جسته‌اند. درویشان شعاری شبیه اهل ملامت داشته و به طور کلی از قیود آداب شریعت رسته بودند.

يکي از درويشاني که بنا بر نامه سرانجام در اواخر قرن سوم هجري، اين مسلک را تبليغ مي‌کرده، شاه فضل ولي است. از نظر اهل‌حق وي نيز مظهر الوهيت بوده و ياران چهارگانه‌اش که به چهار درويش شاه فضل مشورند عبارتند از 1-منصور(حلاج) 2-زکريا 3-نسيمي 4-ترک تبريز. از ميان ياران شاه فضل تنها نام منصور حلاج را در تذکره‌ها مي‌توان يافت.

در ميان کردها يک طبقه ايراني ديگر هم هست که گوران-زازا نام دارد، که يکي از ايلهاي بزرگ و قديمي کرمانشاه و سنندج و اقشار آذربايجان است. اين گوران در استان کرمانشاه پيرو مذهب اهل‌حق مي‌باشد و بيشتر متون ديني اين مذهب به گويش گوراني است. برای مطالعه تاریخ دینی اهل‌حق پیش از بررسی زندگانی و عقاید بزرگان و بنیانگذاران آن، باید به خصوصیات مردمی که اهل‌حق در بین آنها بوجود آمده نظر بیفکنیم.

صفحه‌ها